|
Epidural anestezi vücudun
belirli bir bölgesindeki ağrı iletimini durduran bölgesel ya da lokal
anestezi türlerinden birisidir. Anestezi uzmanı bir doktor tarafından
uygulanır. Doğum ağrısını kontrol altına almanın en etkili yöntemi
olmakla birlikte sadece bu amaçla kullanılmaz. Sezaryen başta olmak
üzere bel seviyesi altında yapılan pekçok ana cerrahi girişim epidural
anestezi eşliğinde yapılabilir.
Omuriliği çevreleyen ve dura adı verilen zarın etrafına lokal anestezik
madde verilerek ağrı uyarılarının beyine ulaşması engellenir. Eğer bu
bölgedeki motor işlevi sağlayan sinirler de etkilenirse tam bir anestezi
meydana gelir ve uygulama yapılan bölgenin altında kalan kısımda his ile
birlikte hareket kabiliyeti de ortadan kalkar. Kişi bu durumda
bacaklarını ne hissedebilir ne de oynatabilir. Bu sezaryen
ameliyatlarında uygunanan epidural anestezidir. Oysa doğumda amaç sadece
ağrıyı gidermek olduğundan epidural aralığa daha az dozlarda lokal
anestezik ile birlikte güçlü ağrı kesiciler de verilir. Bu sayede motor
kayıp olmayacağından anne adayı ağrı duymadığı halde dokunmaları
hissedebilir ve bacaklarını oynatabilir. Lokal anestezik miktarı çok
düşük tutularak anne adayının doğum eylemi sırasında yürüyebilmesi dahi
sağlanabilir.
Sipinal anestezi
Anestezik ve ağrı kesici
maddelerin dura zarının çevresine değil de zarı geçtikten sonra
omuriliği çevreleyen sipinal sıvının içine verilmesidir.
Epidural anestezinin etkisi yaklaşık 15-20 dakika içinde başlar ve uzun
süre devem edebilir. Oysa sipinal anestezi hemen etki eder ancak etkisi
daha kısa sürelidir. Bu nedenle sezaryen ameliyatarından önce hem
epidural hem de sipinal anestezi bir arada yapılır buna kombi ya da
kombine anestezi adı verilir.
Epidural anestezi ne zaman
ve nasıl yapılır?
Vajinal doğumda rahim
kasılmaları düzenli hale geldikten sonra ya da rahim açıklığı 4
santimetreye ulaştığında epidural anestezi yapılabilir. Kasılmalar
düzensiz ise ya da erken dönemde takıldığında kasılmaların durmasına
neden olabileceğinden bu konuya dikkat edilmelidir.
Anne adayı yan yatar ya da
oturur pozisyondayken kateterin takılacağı alan antiseptik solüsyonlar
ile temizlendikten sonra steril örtüler ile örtülür. Kateter bel
bölgesindeki omurgaların arasından girilerek yerleştirilir. Önce bu
bölgedeki cildi uyuşturmak için lokal anestezi yapılır. Ardından ince
bir iğne ile iki omurga arasından geçilerek epidural zara ulaşılır. Eğer
sipinal anestezi de uygulanacaksa çok ince biriğne ile bu zar da
geçilerek subaraknoid boşluğa girilir ve beyin omurilik sıvısının
geldiği gözlendikten sonra ilaç verilir.Epiduralde ise iğnenin
arkasından çok ince bir kateter (boru, tüp) girilerek uygun mesafeye
kadar itilir ve bu kateter dura zarı çevresindeki epidural aralığa
yerleştirilir. Daha sonra iğne çıkartılır ve kateterin dışarıda kalan
ucu flasterler ile hastanın sırtı boyunca sabitlenir. Dışarıda kalan
uçtan enjektör yardımıyla ilaç verilebileceği gibi sürekli belirli dozda
ilaç pompalayan otomatik cihazlar da kullanılabilir. Kateter
yerleştirildikten sonra ilk önce az miktarda ilaç test dozu olarak
verilir. Burada amaç olası bir alerjik ya da aşırı reaksiyonun olup
olmayacağını gözlemektir. Bu tür bir reaksiyonun olmadığı gözlendikten
sonra tedavi dozu verilir. Vajinal doğumlarda genelde sipinal anestezi
uygulanmaz. Bu nedenle kateter yerleştirilip tedavi dozu verildikten
15-20 dakika sonra anne adayı kasılmaları hissetmesine rağmen ağrı
duymamaya başlar. Doğum uzadığında ve ilacın etkisi azalıp hasta ağrı
duymaya başladığında ek dozlar verilir. Bu şekilde doğum
gerçekleştirildikten sonra epizyotomi de ek bir anesteziye gerek
kalmadan kolaylıkla dikilebilir.
Vajinal doğumu takiben hemen, sezaryeni takiben ise 24 saat sonra
kateter çıkartılarak uygulmaya son verilir. Kateterin çıkartılması
sırasında hasta hiçbir rahatsızlık duymaz.
Epidural kateter takılması hasta açısından kolay tolere edilebilir,
acısız ve rahat bir uygulamadır. Kateterin epidural boşluğu girdiği anda
bacakta elektrik çarpmasına benzer bir his oluşması dışında hastaya
ratahsızlık vermez. Epidural anestezi uygulamasında en önemli nokta
işlemi yapan anestezi uzmanının tecrübesidir.
Epidural anestezinin
avantajları nelerdir?
Doğum ağrılarının
giderilmesinde en etkili yoldur.
Genel anesteziye göre komplikasyon riski daha az olduğundan tercih
edilmelidir.
Annenin bilinci açık olduğu için sezaryen sırasında doğuma katılabilir,
ameliyat devam ederken bebeğini kucağına alabilir.
Uygun zamanda takıldığında normal doğumun ilerlemesini hızlandırır
Epidural anestezinin
komplikasyonları ve yan etkileri nelerdir?
Epidural anestezide risk
zannedilenin aksine deneyimli uzmanlar tarafından yapıldığında son
derece azdır.
En sık görülen yan etki ani tansiyon düşmesidir. Omurilik içinde ağrı ve
motor iletimi sağlayan sinirler dışında istemsiz çalışan kasların
fonksiyonlarını kontrol eden sinir lifleri de bulunur. Bu liflerin
etkilenmesi durumunda kan damarlarında gevşeme ve genişleme meydana
gelerek tansiyon düşüklüğü ortaya çıkabilir. Bu ani tansiyon düşmesinin
önüne geçmek için işlemden hemen önce damar yolundan yaklaşık 1 litre
sıvı hızlı bir şekilde verilerek damar yolunun dolması sağlanırsa sorun
yaşanmaz.
Anestezinin yetersiz olması ya da tek taraflı olması. Bu gibi durumlarda
kateterin çıkartılarak yeniden takılması gerekebilir.
Dura zarının yırtılıp sıvının dışarı kaçmasına bağlı olarak görülebilen
başağrısı. Nadir olarak görülen bu durumda işlemden sonra 1-3 gün içinde
şiddetli başağrıları yaşanabilir. Ağrılar dayanılmaz olur ise epidural
kateterin yerleştirildiği alana pıhtı yaması yapılabilir. Kullanılan
ilaçlara bağlı olarak hafif alerjik bir reaksiyon gelişebilir ve hastada
yaygın kaşıntı ortaya çıkabilir.
Anne adayı etkili bir şekilde ıkınamaz ise doğumun ikinci evresi
uzayabilir ve vakum ya da forseps uygulanması gerekebilir. Nadiren işlem
sonrası idrar yapmada geçici zorluk görülebilir.
Çok nadir olarak enfeksiyon gelişebilir. Felç çok çok nadiren görülen
bir komplikasyondur.
Kimlerde epidural anestezi uygulanmaz?
Kanama bozukluğu olması
Antikoagülan tedavi alınması
Uygulama bölgesinde enfeksiyon varlığı
Trombosit düşüklüğü saptanması
Anne adayının uygulamayı reddetmesi
durumlarında epidural anestezi uygulanmaz.
Epidural anestezi hem vajinal hem de sezaryen ile doğumların son derece
konforlu ve keyifli geçmesini sağlayan, 25 yıldır yaygın bir şekilde
güvenle uygulanan modern bir tıbbi yaklaşımdır. Her anne adayı bu
uygulamadan yararlanması için teşvik edilmelidir.
|
